بازگشت آرام غول های سرخ به هیرکانی مرال ها جلو دوربین آمدند!

به گزارش فقط سفر به نقل از مهر، در حالیکه آمارها از کاهش ۷۰ درصدی جمعیت گوزن مرال در نیم قرن گذشته حکایت دارد، ثبت تصاویر چهار رأس از این گونه باارزش در جنگل های لنگرود، روزنه امیدی برای محافظت از این نماد تنوع زیستی جنگل های هیرکانی به وجود آورده است.

گوزن مرال یا گوزن قرمز خزری (Cervus elaphus maral) بعنوان یکی از بزرگترین پستانداران جنگل های هیرکانی، طی دهه های اخیر با تهدیدات جدی همچون شکار غیرمجاز، تخریب زیستگاه و تکه تکه شدن عرصه های جنگلی مواجه بوده است. تحقیقات نشان می دهد جمعیت این گونه باشکوه از حدود چهار هزار و ۳۵۰ قلاده در سال ۱۳۵۶ به کمتر از ۷۵۰ قلاده در سال ۱۳۹۶ کم شده که حکایت از افت ۸۲ درصدی دارد.

با این حال، خبر امیدوارکننده از شرق گیلان می رسد. حسین جهش، رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان لنگرود، ** در گفت و گو با خبرگزاری مهر از ثبت تصاویر زیبای چهار رأس گوزن قرمز در ارتفاعات جنگلی این شهرستان آگاهی داد.

جهش در اینباره گفت: کارشناسان این اداره بعد از هفته ها تلاش و پایش های مستمر، توفیق یافتند تصاویری از چهار رأس گوزن قرمز (مرال) را ثبت کنند که نشان از حضور پایدار این گونه در منطقه دارد.

امنیت زیستگاه؛ خط قرمز محیط بانان

رئیس اداره حفاظت محیط زیست لنگرود با تاکید بر نقش تعیین کننده امنیت در بقای مرال اظهار داشت: فراهم بودن شرایط امن در محیط زندگی این گونه، نقش تعیین کننده ای در بقای آن دارد. محیط بانان با حضور مستمر و تلاش شبانه روزی در زمینه های جنگلی، برای افزایش امنیت زیستگاه ها و محافظت از حیات وحش اقدام می کنند.

وی پایش دوره ای و منظم زیستگاه ها در کنار همکاری و همراهی جوامع محلی را از مهم ترین دلایل تأثیرگذار در حفظ و افزایش جمعیت این گونه باارزش در استان گیلان برشمرد.

مرال یا گوزن قرمز از نمادهای تنوع زیستی جنگل های هیرکانی است و در زیستگاه های گیلان از گونه های حمایت شده و شکار ممنوع بحساب می آید. این گونه در لیست قرمز اتحادیه بین المللی محافظت از طبیعت (IUCN) در رده «در معرض خطر» (Endangered) قرار دارد و محافظت از آن از اولویت های سازمان محیط زیست کشور است.

فصل جفت گیری؛ فرصت بی نظیر یا تهدید پنهان

جهش در ادامه با اعلان اینکه زمان جفت گیری مرال ها از نیمه دوم شهریور تا نیمه دوم مهرماه است، هشدار داد: در صورتیکه شرایط زیستگاه برای زادآوری مناسب نباشد، این مساله می تواند سبب کاهش زادآوری و برهم خوردن ساختار جمعیتی مرال ها شود.

فصل جفت گیری به علت حساسیت بالای مرال ها و حضور آنها در زمینه های بازتر، یکی از حساسترین دوره ها برای این گونه بحساب می آید. در این ایام، نرهای بالغ برای جلب ماده ها با یکدیگر به رقابت پرداخته و صدای مخصوصی به نام «شاخ زدن» یا نعره کشیدن سر می دهند که همین مورد آنها را در معرض دید شکارچیان غیر مجاز قرار می دهد.

ایران تنها ۲۱ منطقه باقی مانده برای مرال

بر اساس آخرین مطالعات علمی، جمعیت باقی مانده مرال در ایران تنها به ۲۱ منطقه حفاظت شده محدود شده و ۹۸ درصد این مناطق هم سیر نزولی جمعیت را تجربه می کنند. امن ترین زیستگاه و اصلی ترین منطقه زادآوری مرال در کشور، منطقه حفاظت شده «البرز مرکزی» در استان مازندران با جمعیتی بین ۳۰۰ تا ۳۵۰ قلاده است.

منطقه حفاظت شده سیاهکمر در استان گیلان هم همچون زیستگاه های مهم این گونه به حساب می آید که خوشبختانه با تلاش محیط بانان و همکاری جوامع محلی، جمعیت مرال در آنجا روند نسبتاً باثباتی داشته است.

تهدیدات پیش روی مرال؛ از شاخ های قیمتی تا تغییرات اقلیمی

مهم ترین تهدید برای بقای مرال در ایران، شکار غیرمجاز می باشد. هر قلاده مرال نر به علت شاخ های باارزشش، هدف اصلی شکارچیان قرار می گیرد. جریمه شکار هر قلاده مرال در ایران حدود هشت هزار دلار تعیین شده، اما این بازدارندگی کافی نبوده و متاسفانه هر ساله بعضی از این گونه باارزش طعمه سوداگران حیات وحش می شود.

تخریب و تکه تکه شدن زیستگاه به علت ساخت جاده، توسعه مناطق مسکونی و کشاورزی، رقابت با دام اهلی برای دسترسی به منابع غذایی و در نهایت تغییرات اقلیمی از دیگر تهدیدات جدی فراروی این گونه است. مدلهای اقلیمی پیشبینی می کنند که تا سال ۲۱۰۰ میلادی، تغییرات اقلیمی موجب کاهش قابل توجه زیستگاه های مناسب مرال خواهد شد.

امیدها برای بازگشت

با وجود شرایط بحرانی، اقدامات امیدوارکننده ای در سالیان اخیر صورت گرفته است. اجرای طرح حفاظت ۲۴ ساعته در فصل جفت گیری، راه اندازی مرکز تکثیر و آموزشی مرال در منطقه دوهزار و سه هزار مازندران و مدلسازی زیستگاه های مطلوب برای اولویت بندی مناطق حفاظتی همچون این اقدامات است.

ثبت تصاویر چهار رأس مرال در لنگرود هم نشانه ای امیدبخش از اهمیت تداوم حفاظت میدانی، مدیریت زیستگاه و مشارکت مردمی برای صیانت از گونه های شاخص جنگل های هیرکانی در گیلان است. تجربه نشان داده در مناطقی که گشت های ضدشکار تقویت و چرای دام ممنوع شده، نرخ رشد جمعیت مرال مثبت بوده است.

کارشناسان باور دارند بقای گوزن مرال در جنگل های هیرکانی بعنوان یکی از میراث های طبیعی باارزش ایران، نیازمند عزم جدی نهادهای مسئول، افزایش نیروهای یگان حفاظت، واکنش جدی با شکارچیان غیرمجاز، ایجاد کریدورهای امن بین زیستگاه های تکه تکه شده و مهم تر از همه، آگاه سازی و مشارکت جوامع محلی است. آینده این گوزن باشکوه در گرو تصمیمات و اقداماتی است که امروز گرفته می شود.