ادامه قاچاق چوب در زاگرس چرا برخوردها بازدارنده نیست؟
به گزارش فقط سفر، امروز خبر قطع 130 بلوط کهنسال در خرم آباد رسانه ای شد اما تکرار این خبرها پرسشی جدی را پیش می کشد: چرا با وجود دستگیری متهمان، زنجیره تخریب بازهم ادامه دارد؟
خبرگزاری مهر- گروه استان ها: در جنگل، همه چیز با صدای افتادن یک درخت آغاز نمی گردد. گاهی اولین نشانه، جای خالی درختی است که سال ها در دامنه کوه ایستاده؛ گاهی رد چرخ خودرویی که از مسیری فرعی گذشته و گاهی محموله ای از چوب یا زغال که در حاشیه شهر، دور از نگاه رهگذران، جابه جا می شود.
آنچه در لحظه ممکنست تخلفی محدود به نظر برسد، در مقیاس یک جنگل می تواند بخشی از فرسایش تدریجی سرمایه ای باشد که بازسازی آن به زمان و شرایط طبیعی وابسته است.
در لرستان، جنگلهای بلوط زاگرس تنها مجموعه ای از درختان پراکنده در ارتفاعات نیستند. این جنگلها بخشی از سیمای طبیعی استان اند و حفظ آنها با پایداری خاک، پوشش گیاهی و حیات زیستی منطقه پیوند دارد.
با این حال، خبرهای پخش شده در مهرماه ۱۴۰۵ از تداوم پرونده هایی حکایت می کند که در آنها قطع درختان، حمل چوب و جابه جایی زغال بدون مجوز در کنار هم دیده می شوند.
در یکی از این پرونده ها، فرمانده انتظامی خرم آباد از دستگیری دو متهم و شناسایی قطع بدون مجوز بیشتر از ۱۳۰ اصله بلوط کهنسال اطلاع داده است؛ درختانی که قدمت آنها حدود یک قرن برآورد شده است.
در گزارشی دیگر از همین شهرستان، قطع ۶۸ اصله بلوط، توقیف دو خودرو و کشف یک اره موتوری اعلام شده است.
در دورود نیز ماموران انتظامی از یک خودروی نیسان، ۴۶۰ کیلوگرم زغال چوب بدون مجوز کشف کرده اند. در خرم آباد هم محموله ای به وزن ۲۶۰ کیلوگرم زغال قاچاق شناسایی شده است.
این گزارش ها لزوماً به یک پرونده یا یک گروه مرتبط نیستند؛ اما کنار هم قرار گرفتن آنها تصویری روشن از تکرار تخلف در حلقه های مختلف به دست می دهد: از قطع درخت در زمینه جنگلی تا انتقال چوب و زغال در جاده ها و سطح شهر.
مسئله فقط کشف چند محموله نیست؛ مساله آن است که چرا این مسیر بارها باردیگر شکل می گیرد و مواجهه با هر پرونده تا چه اندازه می تواند از تکرار پرونده بعدی پیشگیری کند.
از درخت صدساله تا بار یک خودرو؛ ابعاد یک تخریب
خبر قطع بیشتر از ۱۳۰ اصله بلوط کهنسال در خرم آباد، از نظر تعداد درختان گزارش شده، یکی از مهم ترین موارد عنوان شده در خبرهای اخیر است.
سرهنگ هادی کیانمهر، فرمانده انتظامی شهرستان، اعلام نموده است که ماموران انتظامی با همکاری یگان حفاظت منابع طبیعی، دو متهم را در رابطه با قاچاق چوب و تخریب منابع طبیعی شناسایی و دستگیر کرده اند.
بر اساس توضیحات او، بررسیهای میدانی نشان داده است که بیشتر از ۱۳۰ اصله بلوط با قدمتی حدود یک قرن به شکل بدون مجوز قطع شده اند. در جریان این عملیات نیز سه دستگاه خودروی حامل چوب قاچاق توقیف شده است.
در گزارشی جداگانه از فعالیت نیروهای یگان حفاظت منابع طبیعی خرم آباد، افشین عزیزی، فرمانده این یگان، از شناسایی دو متهم در رابطه با قطع ۶۸ اصله درخت بلوط در اراضی جنگلی بخش مرکزی جنوبی خرم آباد اطلاع داده است.
در این عملیات، دو خودرو توقیف و یک اره موتوری نیز کشف و ضبط شده است. متهمان بعد از تشکیل پرونده مقدماتی به مراجع قضایی معرفی شده اند.
اهمیت ماجرا فقط در تعداد درختان قطع شده خلاصه نمی گردد. بلوط کهنسال، حاصل سال ها رشد در شرایط طبیعی است و جایگزینی آن به آسانی با کاشت نهال امکان ندارد. نهال تازه کاشته شده برای رسیدن به ساختار، اندازه و کارکرد یک درخت بالغ به زمان نیاز دارد.
بنابراین، حتی اگر در آینده نهال کاری صورت گیرد، این مبادرت به تنهایی به معنای جبران فوری خسارت واردشده به جنگل نیست.
در چنین شرایطی، محافظت از عرصه های جنگلی باید هم قطع بدون مجوز را متوقف نماید و هم مسیر انتقال و عرضه محصولات حاصل از تخلف را هدف قرار دهد.
اگر تمرکز تنها بر محل قطع درخت باشد، حلقه های بعدی جابه جایی و فروش ممکنست از توجه کافی دور بمانند؛ همانطور که برخورد صرف با یک خودروی حامل چوب، بدون روشن شدن منشاء محموله و مسیر عرضه آن، تمام ابعاد تخلف را آشکار نمی کند.
آمار پرونده ها؛ تصویر گسترده تر تخلف در زمینه های طبیعی
ابعاد تخلفات منابع طبیعی در خرم آباد، تنها به خبرهای مربوط به قاچاق چوب و زغال محدود نیست. افشین عزیزی فرمانده یگان حفاظت منابع طبیعی خرم آباد به مهر اعلام نموده است که در شش ماه نخست امسال، ۱۲۴ پرونده قضایی در حوزه تخلفات منابع طبیعی این شهرستان تشکیل شده است.
بر اساس آمار اعلام شده از جانب فرمانده یگان حفاظت منابع طبیعی خرم آباد، از مجموع این پرونده ها، ۶۵ پرونده به ماده ۵۵ و مبحث تصرف اراضی ملی مربوط بوده است. ۲۱ پرونده نیز در رابطه با ماده ۴۲ و قطع یا ریشه کن کردن درختان تشکیل شده و ۱۵ پرونده دیگر به ماده ۴۴ و تخریب یا دخل وتصرف در زمینه های جنگلی اختصاص داشته است.
عزیزی همین طور گفته است که تخلفات شناسایی شده، علاوه بر قطع درختان، مواردی مانند بوته سوزی، کت زنی، آتشسوزی عمدی، حمل چوب و زغال قاچاق و تصرف اراضی ملی را شامل می شود.
این آمار نشان میدهد که نیروهای حفاظتی با طیف متنوعی از تخلفات مواجه هستند و قاچاق محصولات جنگلی، بخشی از مجموعه گسترده تر فشارها بر منابع طبیعی است.
با وجود این، آمار پرونده ها به تنهایی برای ارزیابی میزان موفقیت سیاستهای حفاظتی کافی نیست. برای سنجش نتیجه اقدامات، باید مشخص باشد چه تعداد از پرونده ها به رأی نهائی رسیده اند، چه میزان از خسارت ها جبران شده، تخلف در مناطق شناسایی شده تا چه اندازه کاسته شده و آیا متخلفان بعد از برخورد قانونی باردیگر به همان فعالیت بازگشته اند یا خیر.
انتشار منظم چنین اطلاعاتی می تواند فاصله میان «تعداد برخوردها» و «نتیجه واقعی حفاظت» را روشن تر کند.
وقتی خودرو مورد توقیف قرار می گیرد، زنجیره کجا متوقف می ماند؟
در خبرهای اخیر، توقیف خودرو های حامل چوب، کشف اره موتوری، ضبط محموله های زغال و معرفی متهمان به مراجع قضایی، همچون اقداماتی است که دستگاههای انتظامی و منابع طبیعی گزارش کرده اند. این اقدامات برای ممانعت از ادامه تخلف و گردآوری مستندات پرونده اهمیت دارند؛ اما پرسش اصلی درباره ی استمرار قاچاق، فراتر از کشف هر محموله است.
قاچاق محصولات جنگلی را باید بعنوان زنجیره ای از کارها بررسی کرد: برداشت یا تهیه محصول، انتقال آن از محل، حمل و نقل، نگهداری و در نهایت عرضه.
قاچاق محصولات جنگلی را باید بعنوان زنجیره ای از کارها بررسی کرد: برداشت یا تهیه محصول، انتقال آن از محل، حمل و نقل، نگهداری و در نهایت عرضه.
توقیف خودرو زمانی می تواند به نتیجه ای گسترده تر منجر شود که بررسی منشاء بار، مسیر انتقال، مقصد و ارتباط احتمالی آن با سایر تخلفات نیز در دستور کار قرار گیرد. در غیر این صورت، ممکنست مواجهه با یک محموله به پایان همان پرونده محدود شود، در حالیکه درباره ی چگونگی ایجاد و تکرار تخلف اطلاعات کافی به دست نیاید.
از سوی دیگر، ارزیابی بازدارندگی برخوردها تنها با بیان تعداد دستگیری ها ممکن نیست. برای سنجش اثر واقعی اقدامات باید اطلاعاتی مانند میزان تکرار تخلف در مناطق پرخطر، نتیجه رسیدگی قضایی، وضعیت اموال و محموله های توقیف شده و تغییرات ثبت شده در حجم تخلفات منتشر شود.
این فاکتورها می توانند مشخص کنند که اقدامات انجام شده فقط به کشف موردی تخلفات منتج شده اند یا توانسته اند فرصت تکرار آنها را نیز کاهش دهند.
بلوط، قربانی خاموش تصمیم های کوتاه مدت
درخت بلوط برای رسیدن به سنین بالا به زمان نیاز دارد، اما قطع آن می تواند در زمانی کوتاه صورت گیرد. همین تفاوت میان زمان طولانی رشد و زمان کوتاه تخریب، محافظت از جنگلهای بلوط را به مساله ای فراتر از مواجهه با یک تخلف تبدیل میکند.
وقتی درختی کهنسال قطع می شود، خسارت تنها به از دست رفتن یک تنه و شاخه محدود نیست. پوشش گیاهی در حفظ خاک و پایداری زیستگاه نقش دارد و حذف آن می تواند ساختار طبیعی عرصه را تحت تاثیر قرار دهد.
در کنار قطع بدون مجوز درختان، نگرانی درباره ی سلامت کلی جنگلهای زاگرس نیز ابعاد گسترده تری به مساله حفاظت می دهد. هادی کیادلیری، معاون آموزش و مشارکت های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست، در همایش آموزش و فرهنگ سازی محیط زیست عشایری در خرم آباد اعلام نموده است که بر مبنای آمار عرضه شده، نزدیک به دو میلیون هکتار از حدود شش میلیون هکتار جنگلهای زاگرس با بیماری زغالی و دیگر عوامل زوال و لطمه مواجه اند.
او هشدار داده است که تداوم این روند می تواند خطر تخریب بیشتر و بیابان زایی را افزایش دهد.
این هشدار نشان میدهد که فشار بر زاگرس تنها به مواردی که در چارچوب پرونده قاچاق یا قطع بدون مجوز کشف می شوند محدود نیست و سلامت جنگل به مجموعه ای از عوامل وابسته است.
از همین رو، برخورد با قاچاق چوب باید در کنار پایش وضعیت درختان، شناسایی عوامل زوال، محافظت از عرصه های لطمه پذیر و برنامه ریزی برای احیای جنگل دنبال شود.
مردم؛ چشم های مکمل نیروهای حفاظتی
یکی از محورهای تکرارشده در اظهارات مسئولان منابع طبیعی خرم آباد، درخواست از شهروندان و علاقمندان طبیعت برای گزارش موارد مشکوک است. افشین عزیزی شماره های ۱۵۰۴ و ۱۳۹ را بعنوان راه های ارتباطی امداد جنگل و مرتع معرفی کرده و از مردم خواسته است مواردی مانند قطع بدون مجوز درختان، قاچاق چوب و زغال، تخریب عرصه های طبیعی و تصرف اراضی ملی را اطلاع دهند.
گزارش های مردمی می توانند در شناسایی سریع تخلف و رساندن اطلاعات به نیروهای مسئول مؤثر باشند؛ بخصوص در مناطقی که گستردگی عرصه های جنگلی، نظارت مستمر بر تمام نقاط را دشوار می کند.
با این حال، مشارکت عمومی زمانی تقویت می شود که شهروندان بدانند گزارش آنها چه طور ثبت و پیگیری می شود و نتیجه رسیدگی تا چه اندازه قابل اطلاع رسانی است.
همچنین مسئولیت حفاظت نباید به مردم واگذار شود. شهروندان می توانند در شناسایی و گزارش تخلفات نقش داشته باشند، اما پیشگیری تخصصی، حضور میدانی، جمع آوری مستندات و پیگیری قضایی بر عهده دستگاههای مسئول است. مشارکت مردمی مکمل این مسئولیت هاست، نه جایگزین آنها.
عشایر و جوامع محلی؛ ظرفیت مغفول محافظت از زاگرس
مقابله با قاچاق چوب تنها به گشت زنی در زمینه های جنگلی و توقیف خودرو های حامل محصولات بدون مجوز محدود نمی گردد. در منطقه ای مانند زاگرس که زندگی جوامع محلی و عشایری با طبیعت پیوندی دیرینه دارد، مشارکت مردم و استفاده از دانش بومی نیز می تواند بخشی از راهبرد حفاظت باشد؛ بخصوص در زمینه شناسایی تغییرات محیطی، گزارش تخلفات و انتقال فرهنگ مراقبت از جنگل به نسل های آینده.
هادی کیادلیری، معاون آموزش و مشارکت های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست، در همایش ملی ـ منطقه ای «پرچمداری آموزش و فرهنگ سازی محیط زیست و عشایر» در منطقه حفاظت شده سفیدکوه خرم آباد، بر این نکته تاکید کرده است که آگاهی علمی به تنهایی برای محافظت از طبیعت کافی نیست.
به اعتقاد او، انتقال دانش باید با تقویت علاقه و احساس مسئولیت نسبت به محیط زیست همراه باشد و این مسیر از دوران کودکی و نوجوانی آغاز شود.
زاگرس به علت گستره جنگلی و تنوع زیستی، نقش برجسته ی در پایداری محیط زیست کشور دارد
کامران فرمان پور، مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان، نیز در گفت و گو با مهر ضمن اشاره به انتخاب استان بعنوان پرچمدار آموزش محیط زیست عشایری در کشور، بر اهمیت موقعیت طبیعی لرستان و تنوع گونه های گیاهی و جانوری آن تاکید کرده است.
به گفته او، زاگرس به علت گستره جنگلی و تنوع زیستی، نقش مهمی در پایداری محیط زیست کشور دارد و محافظت از این سرمایه به همراهی دستگاههای مختلف و اقشار جامعه نیازمند است.
این اظهارات نشان میدهد که محافظت از جنگلهای زاگرس، تنها موضوعی مربوط به نیروهای منابع طبیعی یا پلیس نیست.
در کنار مواجهه با قطع بدون مجوز و قاچاق محصولات جنگلی، آموزش، مشارکت عشایر و جوامع محلی و تقویت احساس مسئولیت عمومی نیز باید در برنامه های حفاظت جایگاه مشخصی داشته باشد.
جنگل به خبر بعدی فرصت نمی دهد
در خبرهای مهرماه ۱۴۰۵، از قطع بیشتر از ۱۳۰ اصله بلوط کهنسال و قطع ۶۸ درخت دیگر در گزارشات جداگانه خرم آباد سخن گفته شده است؛ این اعداد، هرکدام به بخشی از مساله اشاره می کنند: از تخریب در زمینه جنگلی تا انتقال محصولات و تصرف زمین.
اما کنار هم قرار گرفتن آنها بیشتر از هر چیز ضرورت یک ارزیابی جدی را یادآور می شود؛ ارزیابی ای که روشن کند برخوردهای انجام شده چه اثری بر کاهش تخلفات داشته و چه حلقه هایی از مسیر قاچاق هنوز به بررسی بیشتر نیاز دارند.
درخت بلوط، بعد از قطع شدن، با انتشار خبر بازنمی گردد. خودرو توقیف شده و پرونده تشکیل شده می توانند بخشی از پاسخ باشند، اما پایان کار زمانی است که تخلف کمتر شود، عرصه جنگلی از لطمه بیشتر در امان بماند و نتیجه حفاظت در وضعیت واقعی جنگل دیده شود.
اگر خبر هر محموله قاچاق تنها با دستگیری یک متهم و تشکیل یک پرونده پایان یابد، احتمال دارد مساله اصلی در بین خبرهای بعدی گم شود.
آنچه لرستان به آن نیاز دارد، پیوند میان برخورد قانونی، پیگیری منشاء و مقصد محصولات، نظارت هدفمند، مشارکت مردم و ارزیابی مستمر وضعیت جنگل هاست. در غیر این صورت، ممکنست هر خبر از کشف یک محموله، پیش درآمد خبر دیگری باشد؛ خبری از درختی دیگر که دیگر در جنگل ایستاده نیست.
با این حال، آمار پرونده ها به تنهایی برای ارزیابی میزان موفقیت سیاست های حفاظتی کافی نیست. زاگرس به دلیل گستره جنگلی و تنوع زیستی، نقش برجسته ی در پایداری محیط زیست کشور دارد کامران فرمان پور، مدیرکل حفاظت محیط زیست لرستان، هم در گفت و گو با مهر ضمن اشاره به انتخاب استان به عنوان پرچمدار آموزش محیط زیست عشایری در کشور، بر اهمیت موقعیت طبیعی لرستان و تنوع گونه های گیاهی و جانوری آن تأکید کرده است. اما کنار هم قرار گرفتن آنها بیش از هر چیز ضرورت یک ارزیابی جدی را یادآور می شود؛ ارزیابی ای که روشن کند برخوردهای انجام شده چه اثری بر کاهش تخلفات داشته و چه حلقه هایی از مسیر قاچاق هنوز به بررسی بیشتر نیاز دارند.
منبع: فقط سفر
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب