فقط سفر: طرح کاشت یک میلیارد درخت وارد سال سوم اجرا شده و مسؤلان از ادامه روند کاشت نهال در سرتاسر کشور، با وجود چالش های مالی و اقلیمی، خبر می دهند.
به گزارش فقط سفر به نقل از مهر، طرح مردمی کاشت یک میلیارد درخت که از اواخر سال ۱۴۰۲ بعنوان یکی از بزرگ ترین برنامه های محیط زیستی کشور آغاز شد، حال در میانه مسیر اجرای خود قرار دارد؛ طرحی که مقرر است طی چهار سال، یک میلیارد اصله نهال در نقاط مختلف ایران کاشته شود تا قسمتی از مشکلات ناشی از تخریب پوشش گیاهی، بیابان زایی، گرد و غبار و آثار تغییرات اقلیمی را کم کند.
ایران در دهه های اخیر با چالش های مختلفی در عرصه منابع طبیعی مواجه بوده است. کاهش بارندگی، خشکسالی های پی در پی، فرسایش خاک، توسعه بیابان ها و از میان رفتن قسمتی از پوشش گیاهی سبب شده احیای عرصه های طبیعی به یکی از اولویت های سیاستگذاری در کشور تبدیل گردد. در چنین شرایطی، دولت سیزدهم طرح کاشت یک میلیارد درخت را بعنوان یک برنامه ملی کلید زد؛ طرحی که قرار بود علاوه بر احیای منابع طبیعی، مشارکت مردمی در محافظت از محیط زیست را هم افزایش دهد.
کاشت نهال؛ آغاز راه، نه پایان آن
در طول دو سال قبل میلیونها اصله نهال در نهالستان های کشور تولید و در حوزه های مختلف کاشته شده است. با این وجود از همان روزهای نخست اجرای طرح، کارشناسان تاکید داشتند که موفقیت چنین برنامه ای فقط به تعداد نهال های تولید یا کاشته شده وابسته نیست، بلکه آن چه اهمیت دارد بقای درختان در سالهای آینده است.
خیلی از متخصصان منابع طبیعی اعتقاد دارند در کشوری که بخش های وسیعی از آن با تنش آبی مواجه می باشد، نگهداری و مراقبت از نهال ها اهمیت بیشتری از مرحله کاشت دارد. تجربه برخی طرح های مشابه در سالهای گذشته هم نشان داده که قسمتی از نهال های کاشته شده به سبب کمبود آب، شرایط نامناسب اقلیمی یا نبود مراقبت کافی از بین رفته اند.
تمرکز بر نگهداری؛ سهم ۶۵ درصدی اعتبارات
در همین زمینه هاشم موسوی نژاد، رئیس مرکز جنگل های خارج از شمال سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، با اشاره به رویکرد طراحی این طرح گفته است که از ابتدا تلاش شد نگاه واقع بینانه ای به موضوع وجود داشته باشد و به همین دلیل حدود ۶۵ درصد اعتبارات مورد نیاز برای نگهداری و مراقبت از درختان درنظر گرفته شده است.
به گفته ی ایشان، طرح یک میلیارد درخت تنها به جنگل کاری محدود نشده و در چهار محور اصلی شامل توسعه جنگل، احیای مراتع و بیابان ها، توسعه فضای سبز شهری و زراعت چوب تعریف شده است. نگاهی که نشان میدهد سیاست گذاران کوشیده اند اهداف محیط زیستی و اقتصادی را همزمان دنبال کنند.
نقش فضای سبز شهری در تحقق اهداف طرح
یکی از بخش های مهم این برنامه، توسعه فضای سبز شهری است. طبق قانون هوای پاک، شهرهای بالای ۵۰ هزار نفر جمعیت باید سرانه فضای سبز خودرا بالا برند و بنابراین قسمتی از نهال های ساخته شده در اختیار شهرداری ها قرار می گیرد. برمبنای برنامه ریزی انجام شده، حدود یک سوم از اهداف طرح به توسعه فضای سبز اختصاص یافته است.
از طرفی، زراعت چوب هم سهم قابل توجهی در این برنامه دارد و ایران سالانه حجم زیادی چوب و فرآورده های چوبی مصرف می کند و توسعه کشت گونه های سریع الرشد می تواند قسمتی از نیاز کشور را تأمین کرده و فشار بر جنگل های طبیعی را کم کند. کارشناسان اعتقاد دارند اگر این بخش به درستی اجرا شود، علاوه بر منافع زیست محیطی، می تواند به ایجاد اشتغال و درآمد برای بهره برداران هم کمک نماید.
با این وجود مهم ترین دغدغه مطرح شده درباره ی طرح، مسئله تأمین منابع مالی است. اجرای برنامه ای در این ابعاد نیازمند اعتبارات گسترده و مستمر است؛ اعتباری که نه فقط برای تولید نهال، بلکه برای آبیاری، حفاظت، مراقبت و پایش درختان در سالیان بعد باید تأمین شود.
موسوی نژاد هم تأمین منابع اعتباری را مهم ترین چالش پیش روی طرح دانسته و گفته است که سازمان منابع طبیعی در کنار اعتبارات دولتی کوشیده از ظرفیت خیرین، مشارکت مردمی و مسئولیت اجتماعی شرکتها برای پیشبرد اهداف طرح استفاده نماید.
ضرورت استفاده از گونه های بومی و سازگار
موضوع دیگری که از طرف کارشناسان مطرح می شود، ضرورت انتخاب گونه های متناسب با شرایط هر منطقه است. در سالیان اخیر بارها تاکید شده که استفاده از گونه های بومی و سازگار با اقلیم هر منطقه می تواند شانس موفقیت طرح های جنگل کاری را افزایش دهد و هزینه های نگهداری را کم کند.
حال و در حالیکه طرح یک میلیارد درخت وارد سال سوم اجرای خود شده است، ارزیابی غائی درباره ی موفقیت آن هنوز زود به نظر می آید. آن چه امروز بعنوان یک موفقیت مطرح می شود، تولید و کاشت میلیونها نهال در سرتاسر کشور است؛ اما قضاوت اصلی چند سال بعد و زمانی امکانپذیر خواهد بود که مشخص شود چه تعداد از این نهال ها به درختانی ماندگار تبدیل گشته اند.
طرح یک میلیارد درخت بااینکه با چالش هایی همچون کمبود منابع مالی، محدودیت های آبی و ضرورت مشارکت دستگاههای مختلف مواجه است، اما در صورت تداوم حمایت ها و اجرای دقیق برنامه های نگهداری می تواند به یکی از مهم ترین اقدامات کشور در عرصه احیای منابع طبیعی و رویارویی با تغییرات اقلیمی تبدیل گردد.
ادامه طرح در دوران جنگ
رئیس مرکز جنگل های خارج از شمال سازمان منابع طبیعی اعلام نمود از آغاز جنگ اخیر تا حالا بالاتر از ۱۱ میلیون و ۵۰۰ هزار اصله نهال در سرتاسر کشور کاشته شده است. به گفته ی ایشان، اجرای طرح مردمی کاشت یک میلیارد درخت بدون وقفه ادامه داشته و فعالیتهای درختکاری متوقف نشده است.
افزایش سرانه فضای سبز
سیدهاشم موسوی نژاد با اشاره به نتایج اجرای این طرح گفت سرانه فضای سبز کشور در این زمان ۳۶ متر مربع بالا رفته که حاصل مشارکت دستگاههای دولتی، تشکل های مردمی و بخش خصوصی بوده است.
پیشرفت طرح یک میلیارد درخت
طرح مردمی کاشت یک میلیارد درخت از سال ۱۴۰۲ شروع شده و مقرر است طی چهار سال اجرا شود و مسؤلان منابع طبیعی تاکید دارند که روند تولید و کاشت نهال طبق برنامه ادامه دارد و تا حالا صدها میلیون اصله نهال در کشور ساخته شده است.
مشارکت مردمی و بخش خصوصی
بنا بر اعلام مسؤلان، حدود ۵۰ درصد تولید نهال ها توسط بخش خصوصی صورت می گیرد. همین طور پویش های مردمی همچون «سرو ایران» برای توسعه فرهنگ درختکاری و افزایش مشارکت عمومی درحال اجراست.
مجریان طرح، کمبود و تأخیر در تخصیص اعتبارات را از مهم ترین چالش های پیش رو عنوان کرده اند، اما تاکید دارند که با استفاده از ظرفیت خیرین، صنایع و مسئولیت های اجتماعی، اجرای طرح ادامه خواهد یافت.
به طور خلاصه کارشناسان اعتقاد دارند اگر این بخش به درستی اجرا شود، علاوه بر منافع محیط زیست، می تواند به ایجاد اشتغال و درآمد برای بهره برداران هم کمک کند. در سالیان اخیر بارها تأکید شده که استفاده از گونه های بومی و سازگار با اقلیم هر منطقه می تواند شانس موفقیت طرح های جنگل کاری را افزایش دهد و هزینه های نگهداری را بکاهد. آنچه امروز به عنوان یک موفقیت مطرح می شود، تولید و کاشت میلیون ها نهال در سراسر کشور است؛ اما قضاوت اصلی چند سال بعد و زمانی امکان پذیر خواهد بود که مشخص شود چه تعداد از این نهال ها به درختانی ماندگار تبدیل گشته اند.
منبع: onlytravel.ir